Connect with us

Kulturë

Poezi nga Sergei Esenin

(1915)

Published

on

Rrudhet mpihet kishë e vjetër
Kryqin mban gjer lart në re.
Qyq’ e vetme, qyq’ e shkretĂ«
KĂ«tĂ« vend tĂ« dhimbshĂ«m s’le

Nëpër këto shtige rrjedh
QĂ« me rrezet e agimit
Nga gavetat e çdo petk
Djers’ e atht’ e pelegrinit.

U zhuritën plepat tënd,
Syt’ i lodhi pambarimi,
Nëpër kockat bëri vend
Pikëllimi i kreshmimit

PĂ«rzgjodhi: F.S.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Kulturë

Mediat e huaja shkruajnĂ« pĂ«r filmin “Zgjoi”: ËshtĂ« njĂ« perlĂ«

Published

on

Suksesi i filmit ka marrë vëmendjen e mediave të huaja.

Festivali i Filmit “Sundance” Ă«shtĂ« vetĂ«m disa javĂ« larg nga fillimi me 28 janar, dhe kĂ«tĂ« vit po vjen me njĂ« edicion virtual tĂ« kĂ«tij lloji.

NjĂ« nga filmat me tĂ« kĂ«rkuar nĂ« seksionin e KinemasĂ« BotĂ«rore tĂ« konkursit Dramatik Ă«shtĂ« “Zgjoi”, filmi debutues nga Blerta Basholli, shkruan Level K.

FrymĂ«zuar nga njĂ« histori e vĂ«rtetĂ«, “Zgjoi” Ă«shtĂ« njĂ« vĂ«shtrim fuqizues i njĂ« gruaje qĂ« ka probleme, por mbijeton pas zhdukjes sĂ« burrit tĂ« saj. Portreti feminist, i cili aktualisht po kĂ«rkon shpĂ«rndarjen, shfaq premierĂ«n nĂ« festival nĂ« 31 janar.

Në një fshat në Kosovë, familjet përpiqen të sigurojnë jetesën ndërsa presin me padurim lajmet për burrat, baballarët dhe djemtë që u rrënuan nga lufta. Kur bletët e Fahrije ndalojnë prodhimin e mjaltit, ajo merr licencën e saj të shoferit dhe sipërmarrjet në qytet për të shitur ajvar shtëpiak në një dyqan ushqimesh lokale.

Zgjuarsia dhe ambicia e Fahrijes sfidojnë banorët e qytetit konservator, të cilët janë të palëkundur në rolet tradicionale dhe pritjet patriarkale. Ajo shpërfill fyerjet, thashethemet, madje edhe sulmet fizike për të fuqizuar një komunitet të grave për të qenë të pavarur dhe të pavarur në mënyrë që të mbijetojnë së bashku.

E ankoruar nga shfaqja e nënshtruar e ende e fortë e emocionuese e Yllka Gashit, debutimi magjepsës i shkrimtares / regjisores Blerta Basholli është stresuar me ndershmëri dhe vërtetësi.

Kamera e saj natyraliste pĂ«rqendrohet nĂ« ndĂ«rmarrjen e aksioneve tĂ« larta qĂ« Fahrije merr pĂ«rsipĂ«r ndĂ«rsa vajton zhdukjen e burrit tĂ« saj, duke lundruar nĂ« njĂ« botĂ« tĂ« re dhe duke befasuar veten dhe ata pĂ«rreth saj. Bazuar nĂ« njĂ« histori tĂ« vĂ«rtetĂ«, “Zgjoi” Ă«shtĂ« njĂ« perlĂ« e qetĂ«, ngritĂ«se qĂ« nxjerr nĂ« pah forcĂ«n nĂ« personazhet e saj pasi nuk provon se asgjĂ« nuk mund t’i ndalojĂ« gratĂ« nĂ« njĂ« mision.

NĂ« kast pĂ«rfshihen gjithashtu Çun Lajçi, Aurita Agushi, Kumrije Hoxha, Adriana Matoshi dhe Kaona Sylejmani, Valire Zeneli. Prodhuesit janĂ« Yll Uka, Valon Bajgora dhe Agon Uka.

Continue Reading

Kulturë

Yllka Gashi e lumtur pĂ«r suksesin e filmit “Zgjoi”, thotĂ« se pĂ«r tĂ« punuan gati njĂ« dekadĂ«

Published

on

Aktorja kosovare Yllka Gashi, ka thĂ«nĂ« se tre çmimet e fituara tĂ« filmit “Zgjoi” nĂ« festivalin mĂ« tĂ« madh tĂ« filmit nĂ« AmerikĂ« “Sundance”, janĂ« njĂ« sukses i jashtĂ«zakonshĂ«m pĂ«r KosovĂ«n.

Ajo për herë të parë pas këtyre çmimeve ka folur në Orën e Pasdites në Klan Kosova, duke deklaruar se ky film ka dhjetë vjet që është duke u punuar.

“NĂ« kohĂ« reale e kam marrĂ« lajmin kur Blerta Basholli e ka fituar çmimin pĂ«r regjinĂ« mĂ« tĂ« mirĂ«. Ky ka qenĂ« njĂ« lajm shumĂ« i mirĂ« dhe fenomenal. PĂ«r ne ishte njĂ« gzĂ«im dhe shok qĂ« kemi arritur ta marrim atĂ« shpĂ«rblim. NdĂ«rsa, tĂ« nesĂ«rmen e kam kuptuar qĂ« i kemi fituar edhe dy çmimet tjera. MĂ« mori pak kohĂ« derisa e absorbova atĂ« lajm, atĂ« gĂ«zim”.

“KĂ«to çmime nuk Ă«shtĂ« se kanĂ« rĂ«ndĂ«si personalisht vetĂ«m pĂ«r neve qĂ« jemi pjesĂ« e tij. Ky film ka peshĂ« pĂ«r kinematografinĂ« tonĂ«, pĂ«r kulturĂ«n dhe pĂ«r KosovĂ«n si shtet. Me aq sa kam informacione, unĂ« nuk e di sa janĂ« tĂ« sigurta, por nĂ« kĂ«tĂ« festival nuk ka ndodhu asnjĂ«herĂ« t’i fitojĂ« tre çmime ndonjĂ« film i rajonit apo edhe i EvropĂ«s. Ky Ă«shtĂ« njĂ« sukses i jashtĂ«zakonshĂ«m, jam tepĂ«r e lumtur dhe jam krenare qĂ« jam pjesĂ« e kĂ«tij sukses”.

Gashi ka theksuar se regjisorja e filmit Blerta Basholli nga viti i 2011 Ă«shtĂ« duke punuar dhe e ka shkruar filmin “Zgjoi”.

“UnĂ« pjesĂ« e kĂ«tij filmi kam qenĂ« nga viti 2011, prej kur Blerta kishte filluar tĂ« punonte pĂ«r tĂ«. Gati njĂ« dekadĂ« Ă«shtĂ« kur Ă«shtĂ« filluar tĂ« shkruhet dhe punohet pĂ«r kĂ«tĂ« film. UnĂ« 10 vjet kam pritur pĂ«r tĂ« luajtur nĂ« rolin e Fahrije Hoti, e cila Ă«shtĂ« njĂ« gruar qĂ« tĂ« mahnit me energjinĂ« e saj dhe forcĂ«n stoike tĂ« cilĂ«n e karakterizon atĂ« grua”.

“PĂ«r historinĂ« dhe pĂ«rjetimet e kĂ«saj grua, unĂ« them se duhet njĂ« serial me dhjetĂ« sezona dhe nga 20 episode brenda. ËshtĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« pĂ«rmbledhjet krejt ajo çka ka pĂ«rjetuar kjo zonjĂ«. Fahrija Ă«shtĂ« njĂ« heroinĂ«, ajo Ă«shtĂ« simbol i gruar se mençur dhe punĂ«tore dhe ajo nuk dorĂ«zohet para asnjĂ« sfide”.

Aktorja kërkon nga institucionet dhe politikanët në Kosovë që të mos falënderojnë kur ka suksese të tilla në kinematografi, por të punojnë sa më shumë që vendi të vendoset në hartë me gjëra të tilla.

“Mos falĂ«nderoni, veproni konkretisht nĂ«se doni me vendos KosovĂ«n nĂ« hartĂ« pĂ«r tĂ« mirĂ«. Duhet tĂ« rritet buxheti si nĂ« kinematografi edhe nĂ« KulturĂ«. Duhet tĂ« merren seriozisht me kĂ«rkesat e artistĂ«ve dhe nevojat qĂ« i kanĂ«â€, ka thĂ«nĂ« Gashi.

Continue Reading

Kulturë

Novela e ndaluar e Tolstoit që nxiti revolucion seksual në Rusi

Published

on

By

Nga fundi i jetës, prind i 13 fëmijëve, shkrimtari pësoi një shndërrim shpirtëror: rishikoi qëndrimin ndaj martesës dhe marrëdhënieve midis burrave dhe grave në përgjithësi.

NĂ« novelĂ«n qĂ« shkakoit skandal: “Sonata Kreutzer”, Tolstoi propozon tĂ« hiqej dorĂ« plotĂ«sisht nga dashuria fizike! Libri pati njĂ« ndikim jashtĂ«zakonisht tĂ« madh tek rinia, nĂ« fund tĂ« shekullit tĂ« 19-tĂ«. Disa e konsideruan novelĂ«n e Tolstoit: “Sonata Kreutzer”, si punĂ«n e tij mĂ« tĂ« mirĂ«, tĂ« tjerĂ«t, pĂ«rkundrazi, i hodhĂ«n poshtĂ« pikĂ«pamjet e Tolstoit, ndĂ«rsa Teodor Ruzvelt shkoi deri atje, sa e quajti njĂ« “zvetĂ«nues tĂ« moralit seksual”. PĂ«rse krijoi njĂ« bujĂ« tĂ« atillĂ« nĂ« publik, kjo novelĂ« e shkurtĂ«r? Dhe çfarĂ« pĂ«rçon nĂ« tĂ«, Tolstoi?

Vrarë nga xhelozia

Protagonisti, Vasili Pozdnishev, historinĂ« e jetĂ«s ia tregon njĂ« bashkudhĂ«tari treni. Ai vrau bashkĂ«shorten, kur, teksa kthehet nga njĂ« udhĂ«tim nĂ« orĂ«t e vona, e gjen tĂ« shoqen duke luajtur muzikĂ« me njĂ« burrĂ« tjetĂ«r. Gjykata vendosi qĂ« vrasja ishte provokuar nga tradhtia bashkĂ«shortore dhe e liroi, kĂ«shtu qĂ« Pozdnishevi u lejua tĂ« shĂ«tiste i lirĂ«. Pas episodit tĂ« tmerrshĂ«m, Pozdnishevi pĂ«soi njĂ« rilindje shpirtĂ«rore, me pretendimin se tashmĂ« e kuptonte gjendjen e ligĂ« tĂ« shoqĂ«risĂ«: “UnĂ« nuk e vrava gruan atĂ«herĂ«, por shumĂ« mĂ« herĂ«t. Ashtu siç po vrasin tani, gjithkush, gjithsecilin
”. Libri nuk e qartĂ«son nĂ«se e shoqja e Pozdnishevit ishte e pabesĂ«, apo jo: Tolstoi Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« i shqetĂ«suar pĂ«r ndjenjat, sesa pĂ«r veprimet. NĂ« epigrafin e “Sonata Kreutzer”, autori citon nga Ungjilli: “UnĂ« po ju them, se tĂ« gjithĂ« qĂ« shikojnĂ« njĂ« grua me epshin pĂ«r ta pasur, nĂ« zemĂ«r ka kryer tradhti bashkĂ«shortore me tĂ«â€.  “Tolstoi ishte i bindur se fatkeqĂ«sia qĂ« i ngjau familjes sĂ« personazheve tĂ« tij buronte nga shthurja seksuale paramartesore, qĂ« i mĂ«soi tĂ« shpresonin nga jeta familjare, para sĂ« gjithash, kĂ«naqĂ«sinĂ« e dĂ«shirĂ«s trupore. ZhgĂ«njimi e çon Pozdnishevin tĂ« urrejĂ« tĂ« shoqen dhe tĂ« ndihet xheloz i çmendur”, – shkruan Andrei Zorin nĂ« librin: “Jeta e Lev Tolstoit. PĂ«rvoja e leximit”.

Rrethi vicioz

Duke diskutuar edukimin seksual tĂ« djemve dhe vajzave, Pozdnishevi vĂ«ren me hidhĂ«rim, sesa me ç’moral tĂ« korruptuar Ă«shtĂ« shoqĂ«ria nĂ« modĂ«. 

NĂ« rrethin shoqĂ«ror konsiderohej normale, madje e shĂ«ndetshme qĂ« burrat “tĂ« kĂ«naqen nĂ« shthurje” para martesĂ«s. “MĂ« kujtohet qĂ« befas ndjeva njĂ« trishtim kaq tĂ« thellĂ«, saqĂ« doja tĂ« qaja, tĂ« qaja pĂ«r humbjen njĂ«herĂ« e pĂ«rgjithmonĂ« tĂ« pafajĂ«sisĂ« sime, tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve me gratĂ«. Po, marrĂ«dhĂ«niet e mia me gratĂ« ishin mbyllur njĂ«herĂ« e mirĂ«â€. Vlen tĂ« pĂ«rmendet se ky episod Ă«shtĂ« autobiografik: Tolstoi kishte pĂ«rvojĂ« shumĂ« tĂ« ngjashme, duke e pĂ«rshkruar edhe nĂ« ditarĂ«t.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, gratĂ« privoheshin nga “e drejta” pĂ«r tĂ« pasur marrĂ«dhĂ«nie seksuale para martesĂ«s. SidoqoftĂ«, sipas Pozdnishevit,  gratĂ« e sapomartuara nuk janĂ« mĂ« tĂ« mira se prostitutat. QĂ«llimi i vetĂ«m i hobeve tĂ« tyre, qoftĂ« shthurje apo muzikĂ«, ishte tĂ« bĂ«nte pĂ«rshtypje tek burri i ardhshĂ«m. Sa u pĂ«rket veshjeve tĂ« grave, Pozdnishevi rendit njĂ« varg tĂ« gjatĂ«, duke thĂ«nĂ« se miliona njerĂ«z punojnĂ« nĂ« fabrika vetĂ«m pĂ«r tĂ« kĂ«naqur tekat e grave, duke krijuar veshje qĂ« mund tĂ« tĂ«rheqin hĂ«pĂ«rhĂ« njĂ« anĂ«tar tĂ« seksit tĂ« kundĂ«rt. Madje, ai e konsideron tĂ« tmerrshĂ«m faktin qĂ« gratĂ« ua marrin mendjen burrave me sensualitetin e tyre. “Sapo ajo e posedon me mĂ«nyrat e saj, fillon tĂ« abuzojĂ« dhe fiton njĂ« epĂ«rsi tĂ« tmerrshme”.

Tolstoi i zhgënjyer nga institucioni i martesës

PĂ«r mendimet e guximshme nĂ« lidhje me martesĂ«n dhe pĂ«r zhvlerĂ«simin e vlerave tĂ« familjes, “Sonata Kreutzer” u censurua menjĂ«herĂ« pas botimit. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nĂ« SHBA, po ashtu u ndalua shtypi i gazetave qĂ« botuan novelĂ«n e pĂ«rkthyer. SidoqoftĂ«, ishte grishja e frutit tĂ« ndaluar qĂ« e bĂ«ri librin tepĂ«r tĂ« popullarizuar. TashmĂ« Tolstoi ishte bĂ«rĂ« i famshĂ«m ndĂ«rkombĂ«tar, por me “Sonata Kreutzer”, ai bĂ«ri pĂ«r vete imagjinatĂ«n e gjithĂ« shoqĂ«risĂ« sĂ« arsimuar dhe veçanĂ«risht tĂ« rinjve. Novela kalonte nga njĂ« person tek tjetri nĂ« fshehtĂ«si, nĂ« kopje tĂ« shkruara me dorĂ«. Pozdnishevi pĂ«rshkruan sesi ra nĂ« dashuri me gruan e tij tĂ« ardhshme, mirĂ«po shumĂ« shpejt atĂ« e pa vetĂ«m si njĂ« bashkim nĂ« njĂ« udhĂ«tim tĂ« kĂ«ndshĂ«m me varkĂ« dhe pĂ«r fustanin tĂ«rheqĂ«s qĂ« kishte veshur. Pas martesĂ«s, pason njĂ« muaj “i poshtĂ«r” mjalti, qĂ« nuk qe tjetĂ«r veçse vesi i ligjĂ«ruar. MĂ« pas, burri nuk ia ka idenĂ« se ç’person Ă«shtĂ« bashkĂ«shortja dhe habitet kur sheh zemĂ«rim, apo cilĂ«si tĂ« tjera tek ajo. PasojnĂ« grindje dhe keqkuptime, ndaj e vetmja gjĂ« qĂ« mund t’i pajtojĂ« Ă«shtĂ« lindja e fĂ«mijĂ«s. PikĂ«risht nĂ« lindjen dhe rritjen e fĂ«mijĂ«ve e sheh Pozdnishevi (njĂ«lloj si Tolstoi), qĂ«llimin e gruas. Kur mĂ«son se pas lindjes sĂ« fĂ«mijĂ«s sĂ« pestĂ«, mjekĂ«t e kĂ«shillojnĂ« gruan tĂ« mos bĂ«jĂ« mĂ« fĂ«mijĂ«, Pozdnishev e sheh kĂ«tĂ« si shkelje tĂ« ligjit tĂ« natyrĂ«s. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, sipas Tolstoit, njĂ« grua qĂ« nuk mund tĂ« krijojĂ«, por vijon tĂ« bĂ«jĂ« seks me burrin, madje pĂ«rdor kontraceptivĂ«, Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht e pamoralshme. KĂ«tĂ« çështje shkrimtari e kishte pĂ«r zemĂ«r, pasi edhe gruaja e tij u kĂ«shillua tĂ« mos lindte mĂ«, mirĂ«po ai kundĂ«rshtoi qĂ« ajo tĂ« merrte “masa” pĂ«r tĂ« shmangur shtatzĂ«ninĂ«. [
] Pozdnishevi mendon, se mĂ«nyra mĂ« e mirĂ« Ă«shtĂ« abstenimi i seksit, mirĂ«po bashkudhĂ«tari dhe dĂ«gjuesi i historisĂ« sĂ« jetĂ«s e pyet: Po atĂ«herĂ«, si do t’i vejĂ« filli racĂ«s njerĂ«zore? UnĂ« pajtohem me budistĂ«t, se jeta njerĂ«zore nuk ka qĂ«llim dhe se gjithsesi njĂ« ditĂ« do tĂ« mbarojĂ«, njĂ«lloj si raca njerĂ«zore, si rrjedhojĂ« nuk shoh ndonjĂ« dĂ«m nĂ«se mbaron kur tĂ« gjithĂ«ve do t’u duhet tĂ« jetojnĂ« moralisht. “Tolstoi padyshim qĂ« e hodhi poshtĂ« kuptimin pozitiv tĂ« vetĂ« martesĂ«s, duke e konsideruar si bashkimi i njĂ« burri dhe njĂ« gruaje shenjtĂ«ruar nga tradita e krishterĂ«â€, – shkruan studiuesi i Tolstoit, Pavel Basinsky.

Interpretimi i grave të emancipuara

NĂ« vitet 1890, “Sonata Kreutzer” u bĂ« objekt diskutimi. Basinsky, shkruan: “Ishte njĂ« nga çmenduritĂ« kryesore tĂ« dekadĂ«s”. Fundi i shekullit tĂ« 19-tĂ« ishte epoka e pĂ«rparimit galopant tĂ« emancipimit tĂ« grave, kĂ«sisoj nuk Ă«shtĂ« pĂ«r t’u habitur qĂ« lexuesit femra panĂ« njĂ« tjetĂ«r problem etik nĂ« histori: pĂ«rse njĂ« femĂ«r duhet tĂ« mbetet e virgjĂ«r para martesĂ«s, ndĂ«rsa njĂ« burrĂ« ka tĂ« drejtĂ« tĂ« fitojĂ« pĂ«rvojĂ« paraprake seksuale, madje inkurajohet nga vetĂ« shoqĂ«ria pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«?

Pasi doli novela e Tolstoit, çështja e moralit seksual filloi tĂ« diskutohej edhe nĂ« shtyp. Yelizaveta Dyakonova, njĂ« nga feministet e para ruse, shkroi nĂ« revista, duke shprehur indinjatĂ«n, se çdo burrĂ« “do ta konsideronte turp pĂ«r veten” tĂ« martohej me njĂ« grua qĂ« kishte marrĂ«dhĂ«nie me burra tĂ« tjerĂ« para tij, ndĂ«rsa ai vetĂ« e konsideron normale tĂ« ketĂ« pĂ«rvoja seksuale para martese. “Dhe Ă«shtĂ« kudo njĂ«lloj, kudo! Si nĂ« Rusi, ashtu edhe jashtĂ« RusisĂ«! O Zot, Zot i Madh!” – shkruante Dyakonova.

Nëse novela e Tolstoit e nxiti Dyakonovan, të kërkonte që burrat të ruajnë pafajësinë para martesës njëlloj si gratë, kjo i nxiti gratë e tjera të kuptojnë padrejtësinë e situatës së tyre dhe të kërkojnë lirinë. /konica

Continue Reading

Trending