Connect with us

Kulturë

“Mesazherët memecë të zërit e të zemrës sime” – Sonete nga William Shakespeare

Published

on

SONETI 2: KUR DYZET DIMRA BALLIN TËND DO TA KENË KAPLUAR

 

Kur dyzet dimra ballin tënd do ta kenë kapluar

Dhe llogore të thella do ta brazdojnë arën e bukurisë tënde,

Petku krenar i rinisë, deri tani i admiruar,

Do të jetë bërë zhele, askujt për të nuk do t’i bjerë në mendje.

 

Atëherë, nëse do të pyesin se ku shkoi bukuria jote,

ku treti thesari i ditëve tua të ndritura të dikurshme,

t’iu përgjigjesh se ato tani në sytë e tu janë gdhendur fort

për ty turp përvëlues do të ishte lëvdatë e turpshme.

 

Sa lëvdata më shumë do të meritonte bukuria jote,

Nëse ti do t’ua ktheje: “Ky fëmija im bukurosh

Është fryt i bukurisë dhe vitet që kalojnë bën të mos i dallosh”,

 

duke dhënë provë se bukuria e tij buron prej teje.

Kjo i bën të ndihesh i ri edhe kur plakur të jesh,

të vëresh gjakun tënd të ngrohtë, kur ai në damarët e tu është i ftohtë.

 

SONETI 21: UNË NUK JAM SI AJO MUZA

 

Unë nuk jam si ajo Muza

e frymëzuar për poezinë nga bukuritë bajate,

që ka si ornament qiellin vetë

dhe çdo bukuri e krahason me shkëlqimin e saja,

 

duke u rigrupuar në shembuj solemnë

diell, hënë, tokë dhe margaritarët e deteve,

lulet e para të prillit dhe gjithsa vlera

ndryn në vete kupa qiellore në këtë rrotullim të tmerrshëm.

 

I ndershëm në dashuri, lejon që unë të shkruaj të vërtetën

e pastaj besomëni, dashuria ime është e bukur sa edhe

biri i çdo nëne, edhe pse nuk llamburit

 

si ato drita të floririt fiksuar në kupën e qiejve:

lereni ta teprojë ai që dashuron frazat me shumë efekte;

unë nuk lavdëroj ato që t’i shes nuk kam qëllim.

 

SONETI 23: SI NJË AKTOR TEJET I KEQ NË SKENË

Si një aktor tejet i keq në skenë

harron rolin e tij nga frika i dambllosur,

apo si një tërbim i stërmbushur me pezëm

sfilit, zemrën e vet në turrin e pasosur,

 

edhe unë, tek ndjehem i pasigurtë, nuk gjej fjalët dot

për hymnet e domosdoshme të ritualit të dashurisë,

e në kulm të dashurisë sime më duket vetja kot

ndrydhur nën peshën e fuqisë së saj të pakufi.

 

Janë kështu vargjet e mia, e vetmja gojëtari

dhe mesazherët memecë të zërit e të zemrës sime,

për t’iu përgjëruar dashurisë e për të marrë pjesë në shpërblim

 

shumë më të madh se ajo gjuhë që foli pa pushim.

Të lutem, mëso të lexosh heshtjen e zemrës sime

Është zgjuarsi e dashurisë të synojë qëllimin me anë të syve.

 

 

 

SONETI 24: SYRI IM ËSHTË BËRË PIKTOR DHE KA TRADHTUAR

 

Syri im është bërë piktor dhe ka tradhtuar

Pamjen tënde të bukur në portretin e zemrës sime;

Trupi im është  kornizë në të cilën mbyllet

Panorama, arti i shkëlqyer piktorik,

 

Se nëpërmjet piktorit duhet të shikoni artin

Për të gjetur ku është përfytyrimi yt i mirëfilltë i pikturuar,

Ruajtur këtu në shishen e gjirit tim,

Që i ka sytë e tu dritare për të shikuar.

 

Shiko tani si na ndihmojnë sytë në këtë punë, pra:

Sytë e mi kanë hetuar figurën tënde, ndërsa

Sytë e tu janë dritare në gjirin tim, ku Dielli

 

Arrin të mbështetet dhe të të admirojë ty,

Megjithatë artit të syrit i mungon cilësia më e mirë:

Portretizon atë që shikon, por zemrën nuk e njeh kurrsesi.

 

SONETI 25: KUSH ËSHTË NË FAVOR TË YJEVE TË TIJ

 

Kush është në favor të yjeve të tij

Merr ndere publike e tituj madhështorë,

Ndërsa unë, që fati më mohon triumfe të tillë,

Jepem pa shpresë pas asaj që më së shumti çmoj,

 

Favoritët e të fuqishmëve çelin petale të bukura

Vetëm si shtogu nën shkëlqim të diellit,

Tashmë është varrosur brenda vetes krenaria e tyre

Sepse nën renë e parë që vjen madhështia e tyre bie.

 

Lufta heroike, e famshme për vlera

Nëse pas shumë fitoresh pëson një humbje një ditë

Përgjithmonë kurorëzohesh nga mëngjesi i lavdisë

 

Dhe për më tepër harruar çdo sukses trimëror

I lumtur jam unë që dashuroj dhe më japin dashurinë

Atje ku dashuria nuk ndryshon dhe askush dot s’e braktis.

 

SONETI 27: SFILITUR NGA LODHJA, REND SHPEJT NË SHTRAT

 

Sfilitur nga lodhja, rend shpejt në shtrat

Të çlodh trupin e dërmuar në udhëtim;

por atëherë në kokën time një tjetër rrugë hapet

ta lodhë mendjen time tani që pushon trupi im.

 

Zgjuar mendimet e mia nga larg ku gjendem

Fluturojnë në pelegrinazh të pafund drejt teje

Dhe mbajnë hapur qepallat e mia të rënda

Duke kqyrur atë terr që e njeh vetëm i verbëri:

 

por ja që pamja përfytyruese e zemrës sime

sjell hijen tënde në shikimin tim pa dritë,

që, e ngjashme me diamantin e ruajtur në terrin më të zi,

 

e bën të bukur natën e errët dhe të re fytyrën e saj plakë.

Kështu ditë përditë mendja ime e ngratë

Për fajin tënd dhe timin nuk gjejnë kurrë qetësi.

 

 

SONETI 28: KU MUND TA GJEJ PRAPË PAQEN TIME

 

Ku mund ta gjej prapë paqen time

Nëse gjumi krejt më ka braktisur?

Nëse ankthi i ditës nuk gjen prehje natën

Por dita tryset nga nata dhe nata nga dita tryset?

 

Dhe të dyja, edhe pse armike të njëra tjetrës,

merren vesh mirë vetëm që të më torturojnë pafund

njëra me sfilitje, tjetra me ankthin

që ndodhem larg, gjithnjë më larg kështu.

 

Për t’u bërë i lig ditës i them se je dritë

Dhe e zbukuroj nëse retë ia errësojnë qiellin:

Kështu e zbardh natën e errët duke thënë

 

Se ti e argjendon mbrëmjen nëse nuk shkëlqejnë yjet.

Por dita çdo ditë m’i zgjat vuajtjet e mundimet

E nata çdo natë dhimbjet më të rënda m’i bën.

 

SONETI 29: NGANJËHERË, DUKE URRYER FATIN DHE NJERËZIT

 

Nganjëherë, duke urryer Fatin dhe njerëzit,

Unë qaj vetmitar në braktisjen time të trishtë,

Dhe e trazoj qiellin shurdh me thirrjet e mia të kota

Dhe e kundroj veten time, dhe e mallkoj fatin tim,

 

Duke lakmuar fatin e atyre që janë plot me shpresa,

Të atyre miqve të panumërt që iu ka ecur në jetë,

Duke lakmuar mendjen e disave, pushtetin e dikujt tjetër,

Të atyre që janë mirë dhe më të pakënaqur se unë vetë;

 

Por ja që në të tilla mendime pothuaj vetveten duke sfilitur,

Përfytyrimi yt më shfaqet, e atëherë merr fund nemitja

Dhe lauresha, në të aguar të ditës, fluturon

 

Nga toka e errët, lëshon hymne ndaj fronit të qiellit:

Sepse kujtimi i dashurisë sate të ëmbël sjell të tillë

Pasuri; që me një mbretëri unë kurrë nuk e ndërroj.

 

SONETI 35: MOS TË TË VIJË KEQ PËR ATË QË KE BËRË

 

Mos të të vijë keq për atë që ke bërë

Trëndafilet kanë gjemba dhe baltë kanë burimet argjendorë;

Retë dhe eklipset errësojnë diellin e hënën

Dhe në lastarin më të bukur fshihen krimbat më mizorë.

 

Çdonjëri nga ne gabon dhe edhe unë jam mashtruar

Duke shfajësuar fyerjet e tua me ngjashmëri

Duke poshtëruar veten time për të falur mangësitë e tua,

Duke bërë sikur i fyeri nuk jam unë por ti:

 

Pasi fal mëkatet e shqisave tua nis

Ana jote e mbrapshtë të bëhet avokati yt-

Dhe kundër meje ndërmerret mirëfilli një proces:

 

E tillë është lufta midis dashurisë dhe urrejtjes sime,

Ku fatalisht edhe unë jam bashkëfajtor i atij

Hajduti të dashur që pa mëshirë gjithçka më vjedh.

/Perkthyer nga: Elida Buçpapaj, voal.ch

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Kulturë

Mediat e huaja shkruajnë për filmin “Zgjoi”: Është një perlë

Published

on

Suksesi i filmit ka marrë vëmendjen e mediave të huaja.

Festivali i Filmit “Sundance” është vetëm disa javë larg nga fillimi me 28 janar, dhe këtë vit po vjen me një edicion virtual të këtij lloji.

Një nga filmat me të kërkuar në seksionin e Kinemasë Botërore të konkursit Dramatik është “Zgjoi”, filmi debutues nga Blerta Basholli, shkruan Level K.

Frymëzuar nga një histori e vërtetë, “Zgjoi” është një vështrim fuqizues i një gruaje që ka probleme, por mbijeton pas zhdukjes së burrit të saj. Portreti feminist, i cili aktualisht po kërkon shpërndarjen, shfaq premierën në festival në 31 janar.

Në një fshat në Kosovë, familjet përpiqen të sigurojnë jetesën ndërsa presin me padurim lajmet për burrat, baballarët dhe djemtë që u rrënuan nga lufta. Kur bletët e Fahrije ndalojnë prodhimin e mjaltit, ajo merr licencën e saj të shoferit dhe sipërmarrjet në qytet për të shitur ajvar shtëpiak në një dyqan ushqimesh lokale.

Zgjuarsia dhe ambicia e Fahrijes sfidojnë banorët e qytetit konservator, të cilët janë të palëkundur në rolet tradicionale dhe pritjet patriarkale. Ajo shpërfill fyerjet, thashethemet, madje edhe sulmet fizike për të fuqizuar një komunitet të grave për të qenë të pavarur dhe të pavarur në mënyrë që të mbijetojnë së bashku.

E ankoruar nga shfaqja e nënshtruar e ende e fortë e emocionuese e Yllka Gashit, debutimi magjepsës i shkrimtares / regjisores Blerta Basholli është stresuar me ndershmëri dhe vërtetësi.

Kamera e saj natyraliste përqendrohet në ndërmarrjen e aksioneve të larta që Fahrije merr përsipër ndërsa vajton zhdukjen e burrit të saj, duke lundruar në një botë të re dhe duke befasuar veten dhe ata përreth saj. Bazuar në një histori të vërtetë, “Zgjoi” është një perlë e qetë, ngritëse që nxjerr në pah forcën në personazhet e saj pasi nuk provon se asgjë nuk mund t’i ndalojë gratë në një mision.

Në kast përfshihen gjithashtu Çun Lajçi, Aurita Agushi, Kumrije Hoxha, Adriana Matoshi dhe Kaona Sylejmani, Valire Zeneli. Prodhuesit janë Yll Uka, Valon Bajgora dhe Agon Uka.

Continue Reading

Kulturë

Yllka Gashi e lumtur për suksesin e filmit “Zgjoi”, thotë se për të punuan gati një dekadë

Published

on

Aktorja kosovare Yllka Gashi, ka thënë se tre çmimet e fituara të filmit “Zgjoi” në festivalin më të madh të filmit në Amerikë “Sundance”, janë një sukses i jashtëzakonshëm për Kosovën.

Ajo për herë të parë pas këtyre çmimeve ka folur në Orën e Pasdites në Klan Kosova, duke deklaruar se ky film ka dhjetë vjet që është duke u punuar.

“Në kohë reale e kam marrë lajmin kur Blerta Basholli e ka fituar çmimin për regjinë më të mirë. Ky ka qenë një lajm shumë i mirë dhe fenomenal. Për ne ishte një gzëim dhe shok që kemi arritur ta marrim atë shpërblim. Ndërsa, të nesërmen e kam kuptuar që i kemi fituar edhe dy çmimet tjera. Më mori pak kohë derisa e absorbova atë lajm, atë gëzim”.

“Këto çmime nuk është se kanë rëndësi personalisht vetëm për neve që jemi pjesë e tij. Ky film ka peshë për kinematografinë tonë, për kulturën dhe për Kosovën si shtet. Me aq sa kam informacione, unë nuk e di sa janë të sigurta, por në këtë festival nuk ka ndodhu asnjëherë t’i fitojë tre çmime ndonjë film i rajonit apo edhe i Evropës. Ky është një sukses i jashtëzakonshëm, jam tepër e lumtur dhe jam krenare që jam pjesë e këtij sukses”.

Gashi ka theksuar se regjisorja e filmit Blerta Basholli nga viti i 2011 është duke punuar dhe e ka shkruar filmin “Zgjoi”.

“Unë pjesë e këtij filmi kam qenë nga viti 2011, prej kur Blerta kishte filluar të punonte për të. Gati një dekadë është kur është filluar të shkruhet dhe punohet për këtë film. Unë 10 vjet kam pritur për të luajtur në rolin e Fahrije Hoti, e cila është një gruar që të mahnit me energjinë e saj dhe forcën stoike të cilën e karakterizon atë grua”.

“Për historinë dhe përjetimet e kësaj grua, unë them se duhet një serial me dhjetë sezona dhe nga 20 episode brenda. Është shumë e vështirë të përmbledhjet krejt ajo çka ka përjetuar kjo zonjë. Fahrija është një heroinë, ajo është simbol i gruar se mençur dhe punëtore dhe ajo nuk dorëzohet para asnjë sfide”.

Aktorja kërkon nga institucionet dhe politikanët në Kosovë që të mos falënderojnë kur ka suksese të tilla në kinematografi, por të punojnë sa më shumë që vendi të vendoset në hartë me gjëra të tilla.

“Mos falënderoni, veproni konkretisht nëse doni me vendos Kosovën në hartë për të mirë. Duhet të rritet buxheti si në kinematografi edhe në Kulturë. Duhet të merren seriozisht me kërkesat e artistëve dhe nevojat që i kanë”, ka thënë Gashi.

Continue Reading

Kulturë

Novela e ndaluar e Tolstoit që nxiti revolucion seksual në Rusi

Published

on

By

Nga fundi i jetës, prind i 13 fëmijëve, shkrimtari pësoi një shndërrim shpirtëror: rishikoi qëndrimin ndaj martesës dhe marrëdhënieve midis burrave dhe grave në përgjithësi.

Në novelën që shkakoit skandal: “Sonata Kreutzer”, Tolstoi propozon të hiqej dorë plotësisht nga dashuria fizike! Libri pati një ndikim jashtëzakonisht të madh tek rinia, në fund të shekullit të 19-të. Disa e konsideruan novelën e Tolstoit: “Sonata Kreutzer”, si punën e tij më të mirë, të tjerët, përkundrazi, i hodhën poshtë pikëpamjet e Tolstoit, ndërsa Teodor Ruzvelt shkoi deri atje, sa e quajti një “zvetënues të moralit seksual”. Përse krijoi një bujë të atillë në publik, kjo novelë e shkurtër? Dhe çfarë përçon në të, Tolstoi?

Vrarë nga xhelozia

Protagonisti, Vasili Pozdnishev, historinë e jetës ia tregon një bashkudhëtari treni. Ai vrau bashkëshorten, kur, teksa kthehet nga një udhëtim në orët e vona, e gjen të shoqen duke luajtur muzikë me një burrë tjetër. Gjykata vendosi që vrasja ishte provokuar nga tradhtia bashkëshortore dhe e liroi, kështu që Pozdnishevi u lejua të shëtiste i lirë. Pas episodit të tmerrshëm, Pozdnishevi pësoi një rilindje shpirtërore, me pretendimin se tashmë e kuptonte gjendjen e ligë të shoqërisë: “Unë nuk e vrava gruan atëherë, por shumë më herët. Ashtu siç po vrasin tani, gjithkush, gjithsecilin…”. Libri nuk e qartëson nëse e shoqja e Pozdnishevit ishte e pabesë, apo jo: Tolstoi është shumë më i shqetësuar për ndjenjat, sesa për veprimet. Në epigrafin e “Sonata Kreutzer”, autori citon nga Ungjilli: “Unë po ju them, se të gjithë që shikojnë një grua me epshin për ta pasur, në zemër ka kryer tradhti bashkëshortore me të”.  “Tolstoi ishte i bindur se fatkeqësia që i ngjau familjes së personazheve të tij buronte nga shthurja seksuale paramartesore, që i mësoi të shpresonin nga jeta familjare, para së gjithash, kënaqësinë e dëshirës trupore. Zhgënjimi e çon Pozdnishevin të urrejë të shoqen dhe të ndihet xheloz i çmendur”, – shkruan Andrei Zorin në librin: “Jeta e Lev Tolstoit. Përvoja e leximit”.

Rrethi vicioz

Duke diskutuar edukimin seksual të djemve dhe vajzave, Pozdnishevi vëren me hidhërim, sesa me ç’moral të korruptuar është shoqëria në modë. 

Në rrethin shoqëror konsiderohej normale, madje e shëndetshme që burrat “të kënaqen në shthurje” para martesës. “Më kujtohet që befas ndjeva një trishtim kaq të thellë, saqë doja të qaja, të qaja për humbjen njëherë e përgjithmonë të pafajësisë sime, të marrëdhënieve me gratë. Po, marrëdhëniet e mia me gratë ishin mbyllur njëherë e mirë”. Vlen të përmendet se ky episod është autobiografik: Tolstoi kishte përvojë shumë të ngjashme, duke e përshkruar edhe në ditarët.

Në të njëjtën kohë, gratë privoheshin nga “e drejta” për të pasur marrëdhënie seksuale para martesës. Sidoqoftë, sipas Pozdnishevit,  gratë e sapomartuara nuk janë më të mira se prostitutat. Qëllimi i vetëm i hobeve të tyre, qoftë shthurje apo muzikë, ishte të bënte përshtypje tek burri i ardhshëm. Sa u përket veshjeve të grave, Pozdnishevi rendit një varg të gjatë, duke thënë se miliona njerëz punojnë në fabrika vetëm për të kënaqur tekat e grave, duke krijuar veshje që mund të tërheqin hëpërhë një anëtar të seksit të kundërt. Madje, ai e konsideron të tmerrshëm faktin që gratë ua marrin mendjen burrave me sensualitetin e tyre. “Sapo ajo e posedon me mënyrat e saj, fillon të abuzojë dhe fiton një epërsi të tmerrshme”.

Tolstoi i zhgënjyer nga institucioni i martesës

Për mendimet e guximshme në lidhje me martesën dhe për zhvlerësimin e vlerave të familjes, “Sonata Kreutzer” u censurua menjëherë pas botimit. Për më tepër, në SHBA, po ashtu u ndalua shtypi i gazetave që botuan novelën e përkthyer. Sidoqoftë, ishte grishja e frutit të ndaluar që e bëri librin tepër të popullarizuar. Tashmë Tolstoi ishte bërë i famshëm ndërkombëtar, por me “Sonata Kreutzer”, ai bëri për vete imagjinatën e gjithë shoqërisë së arsimuar dhe veçanërisht të rinjve. Novela kalonte nga një person tek tjetri në fshehtësi, në kopje të shkruara me dorë. Pozdnishevi përshkruan sesi ra në dashuri me gruan e tij të ardhshme, mirëpo shumë shpejt atë e pa vetëm si një bashkim në një udhëtim të këndshëm me varkë dhe për fustanin tërheqës që kishte veshur. Pas martesës, pason një muaj “i poshtër” mjalti, që nuk qe tjetër veçse vesi i ligjëruar. Më pas, burri nuk ia ka idenë se ç’person është bashkëshortja dhe habitet kur sheh zemërim, apo cilësi të tjera tek ajo. Pasojnë grindje dhe keqkuptime, ndaj e vetmja gjë që mund t’i pajtojë është lindja e fëmijës. Pikërisht në lindjen dhe rritjen e fëmijëve e sheh Pozdnishevi (njëlloj si Tolstoi), qëllimin e gruas. Kur mëson se pas lindjes së fëmijës së pestë, mjekët e këshillojnë gruan të mos bëjë më fëmijë, Pozdnishev e sheh këtë si shkelje të ligjit të natyrës. Për më tepër, sipas Tolstoit, një grua që nuk mund të krijojë, por vijon të bëjë seks me burrin, madje përdor kontraceptivë, është krejtësisht e pamoralshme. Këtë çështje shkrimtari e kishte për zemër, pasi edhe gruaja e tij u këshillua të mos lindte më, mirëpo ai kundërshtoi që ajo të merrte “masa” për të shmangur shtatzëninë. […] Pozdnishevi mendon, se mënyra më e mirë është abstenimi i seksit, mirëpo bashkudhëtari dhe dëgjuesi i historisë së jetës e pyet: Po atëherë, si do t’i vejë filli racës njerëzore? Unë pajtohem me budistët, se jeta njerëzore nuk ka qëllim dhe se gjithsesi një ditë do të mbarojë, njëlloj si raca njerëzore, si rrjedhojë nuk shoh ndonjë dëm nëse mbaron kur të gjithëve do t’u duhet të jetojnë moralisht. “Tolstoi padyshim që e hodhi poshtë kuptimin pozitiv të vetë martesës, duke e konsideruar si bashkimi i një burri dhe një gruaje shenjtëruar nga tradita e krishterë”, – shkruan studiuesi i Tolstoit, Pavel Basinsky.

Interpretimi i grave të emancipuara

Në vitet 1890, “Sonata Kreutzer” u bë objekt diskutimi. Basinsky, shkruan: “Ishte një nga çmenduritë kryesore të dekadës”. Fundi i shekullit të 19-të ishte epoka e përparimit galopant të emancipimit të grave, kësisoj nuk është për t’u habitur që lexuesit femra panë një tjetër problem etik në histori: përse një femër duhet të mbetet e virgjër para martesës, ndërsa një burrë ka të drejtë të fitojë përvojë paraprake seksuale, madje inkurajohet nga vetë shoqëria për ta bërë këtë?

Pasi doli novela e Tolstoit, çështja e moralit seksual filloi të diskutohej edhe në shtyp. Yelizaveta Dyakonova, një nga feministet e para ruse, shkroi në revista, duke shprehur indinjatën, se çdo burrë “do ta konsideronte turp për veten” të martohej me një grua që kishte marrëdhënie me burra të tjerë para tij, ndërsa ai vetë e konsideron normale të ketë përvoja seksuale para martese. “Dhe është kudo njëlloj, kudo! Si në Rusi, ashtu edhe jashtë Rusisë! O Zot, Zot i Madh!” – shkruante Dyakonova.

Nëse novela e Tolstoit e nxiti Dyakonovan, të kërkonte që burrat të ruajnë pafajësinë para martesës njëlloj si gratë, kjo i nxiti gratë e tjera të kuptojnë padrejtësinë e situatës së tyre dhe të kërkojnë lirinë. /konica

Continue Reading

Trending