Connect with us

Kulturë

Lejoja vetëvetën vetës tënde

E pyesin njëherë Kafkën:

Përse je kaq dëshpruar kur nuk të mungon asgjë?

Keni të drejtë u’a kthen Kafka, nuk më mungon asgjë përveçse një gjëje: vetëvetes! A s’është e habitshme që njeriu kaq hapur e kaq qartë ta hetojë mungesën e vetëvetes?

Published

on

Dücane CÜNDİOĞLU

Është vështirë, biles në të shumtën e rasteve edhe gati pamundshme, që njeriu të dali jashtë vetëvetes e ta vështrojë vetëveten së jashtmi. Kjo ngjan kështu sepse njeriu , për shkak të atashimit dhe interesimit që ka me të tjerët, është si të thuash i dënuar t’i  shikojë nga jashtë ata që janë jashtë tij. Për rrjedhojë, njeriu vazhdimisht e soditë botën nisur nga vetja, por jo veten…ngelet gjithnjë  si një i burgosur në vetëveten e tij.

Kjo sodisje e drejtuar kah jashtësia e mbërthen njeriun dhe e gozhdon atë në vetëvete. Në krejt çka atashohet, krejt çka ai soditë e sheh, ndodhet jashtë tij. E për çudinë e dynjasë, të ndodhurit e njeriut brenda burgut të kalasë së vetëvetes, nuk ia garanton interesimin mbi vetëveten…marrjen me vetëveten. Në veten e tij, ai  harron vetëveten. A s’është dëshpruese ? Harrestar i harruar.  Instrumenti i veprimit të harresës bëhet vetë caku i veprimit. Kësodore, ajo që konsiderohet e denjë për tu soditur, është në tërësi jashtë tij. Soditësi sodit jashtësinë, atë që ndodhet jashtë tij.

Sytë i drejtohen kah të tjerët, e s’denjojnë të jenë të kthyer kah vetja.. Sheh ekzistentët jashtë vetes, por vetëveten nuk i’a del ta shohë.

Njeriu modern, është “i dënuar” të mendojë mbi gjithçka që zë vend jashtë tij… Vetëvetja e tij,  është kthyer në një  zonë  të ndaluar… flitja dhe bisedimi me  të është tabuizuar. I kërkohet të mos e hetojë vetëveten, të flaket  larg vetvetes, të mos e përkujtojë vetëveten dhe assesi të mos ndjejë mall për vetëveten. Hetimi, përkujtimi dhe mallëngjimi… që të trija këto duhen ngelur jashtë zonës së ndaluar, jashtë gardhit që ka ngritur bota moderne

E pyesin njëherë  Kafkën:

Përse je kaq dëshpruar kur nuk të mungon asgjë?

Keni të drejtë u’a kthen Kafka,  nuk më mungon asgjë përveçse një gjëje: vetëvetes! A s’është e habitshme që njeriu kaq hapur e kaq qartë ta hetojë mungesën e vetëvetes?


Mallëngjimi nis me hetimin e rënies, flakjes, shkëputjes/ndarjes. Vetëm ata që arrijnë ta vërejnë ndarjen mallëngjehen, gëzojnë mundësinë e të mallëngjyerit. E të mund të mallëngjehesh do të thotë të mund t’i kthehesh thelbit tënd, të mund t’i drejtohesh vetëvetes… Për tu mallëngjyer s’është e mjaftueshme ta keshë një esencë; duhet që atë esencë edhe ta hetosh e ta ndjesh. Vetëm soji i njeriut që mund të hetojë e të ndjej,  arrin që thelbin e  vetë  ta konvertoj edhe në instancë veprimi, e për rrjedhojë ta fus këtanë gardhit. Brenda atashimit të tij.  Shkurt fjala ta rrokë thelbin e vet, pra vetëveten.

Me sa vëreni këtu termet “vetëvete” dhe “identitet” përdoren si sinonime të njëra-tjetrës. Pra njeriu nuk mund ta hetojë vetëveten pa dalë jashtë saj. E ç’ti bëjmë njeriut poqëse s’mund të mallëngjehet për vetveten, me fjalë tjera poqëse nuk arrin të shohë jashtë vetes së tij ?

Tani disi lind një kundërshti mes “unë dhe “ty” sepse a nuk shndrrohet njeriu në një tjetër teksa ka nevojë të del nga vetja për tu mallëngjyrer mbi vetëveten?
“Po të  mos ishte ti, s’do ta shihja unin” është shprehur një poet.

Dede Zekai shkon edhe më larg:

“Unë nuk jam vetja,
nuk jam ai që mendoj se jam
unë mendoj se jam “ti”

shpirti im, fryma ime, je vetëm ti!”

 

Në këtë rast “ti” a bije të aludoj në jashtësinë ? Jo gabohemi nëse mendojmë kështu.  Kjo ngase po të ishte kështu, njeriut do t’ duhej të banonte jashtë vetëvetes  për t’ia dalur mbanë soditjes së vetëvetes. E njeriu e ka të pamundur të banojë jashtë vetëvetes.  Së këndejmi mjaft që “unë” ta hetojë e ndjejë “ti”-në, se ku banon, e për rrjedhojë shikimin ta drejtojë kah vetëvetja, drejt “ti-së” që në fakt është “uni” më real. Më i vërteti! Thënë më ndryshe: kur ti bëhesh unë edhe unë patjetër se jam UNË.

Një velij, pasiqë s’kishte mundur ta dëftonte e as ta piketonte unin, se kishte pas nxjerrur dot nga goja “unë”. Ndaj edhe militimet mbi atë quhet “vetëvete”, ego etj., janë sofizma, të atyre që të paqenën e bëjnë të qenë. Janë mashtrime e iluzione. Sepse sikur të kishte një “unë” siç deklamohet, ateherë mospjatimet, e shumta do të mund të ishin të ishin vetëm të nivelit figruativ e jo mospajtime reale.

E ne i themi s’është asaj që ata i thonë është, dhe e kundërta.

Iluzion është honepsja, pranimi i të paqenës, i asaj që s’është,  si e qenë. Ata që botën e paqenë e e marrin të mirëqenë , me fjalë tjera Atë (Qenien Reale) e imagjinojnë si të paqenë. Ata që për t’i rënë në  trag territ, e  shuajnë dritën; ata në fakt terrin e kërkojnë në terr.

Mik i dashur, merr pakës frymë! Përpiqu që brenda vetes ta lejosh vetëveten. T’i bësh vend.  Mallëngjehu për vetëveten, gjëmo për vetëveten. Nga Ti (Unë), ti ke rënë në ti, e je vetëm ti ai që mund të ngritesh përsëri nga ti,.në Ti

Shih ç’na ka lënë Nijazi Misriu:

“Brenda alemit kujtoja se s’më lënë
Lejova vetëvetën,  s‘mbet kurrkush”

Përmbylltazi:  Njeriu duhet ta kuptojë ë se nuk i mungon gjë pos vetëvetes; ta braktisë të jashtmën dhe përjetimin e të paqenës si të mirëqenë

Përktheu: F.S.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Kulturë

Mediat e huaja shkruajnë për filmin “Zgjoi”: Është një perlë

Published

on

Suksesi i filmit ka marrë vëmendjen e mediave të huaja.

Festivali i Filmit “Sundance” është vetëm disa javë larg nga fillimi me 28 janar, dhe këtë vit po vjen me një edicion virtual të këtij lloji.

Një nga filmat me të kërkuar në seksionin e Kinemasë Botërore të konkursit Dramatik është “Zgjoi”, filmi debutues nga Blerta Basholli, shkruan Level K.

Frymëzuar nga një histori e vërtetë, “Zgjoi” është një vështrim fuqizues i një gruaje që ka probleme, por mbijeton pas zhdukjes së burrit të saj. Portreti feminist, i cili aktualisht po kërkon shpërndarjen, shfaq premierën në festival në 31 janar.

Në një fshat në Kosovë, familjet përpiqen të sigurojnë jetesën ndërsa presin me padurim lajmet për burrat, baballarët dhe djemtë që u rrënuan nga lufta. Kur bletët e Fahrije ndalojnë prodhimin e mjaltit, ajo merr licencën e saj të shoferit dhe sipërmarrjet në qytet për të shitur ajvar shtëpiak në një dyqan ushqimesh lokale.

Zgjuarsia dhe ambicia e Fahrijes sfidojnë banorët e qytetit konservator, të cilët janë të palëkundur në rolet tradicionale dhe pritjet patriarkale. Ajo shpërfill fyerjet, thashethemet, madje edhe sulmet fizike për të fuqizuar një komunitet të grave për të qenë të pavarur dhe të pavarur në mënyrë që të mbijetojnë së bashku.

E ankoruar nga shfaqja e nënshtruar e ende e fortë e emocionuese e Yllka Gashit, debutimi magjepsës i shkrimtares / regjisores Blerta Basholli është stresuar me ndershmëri dhe vërtetësi.

Kamera e saj natyraliste përqendrohet në ndërmarrjen e aksioneve të larta që Fahrije merr përsipër ndërsa vajton zhdukjen e burrit të saj, duke lundruar në një botë të re dhe duke befasuar veten dhe ata përreth saj. Bazuar në një histori të vërtetë, “Zgjoi” është një perlë e qetë, ngritëse që nxjerr në pah forcën në personazhet e saj pasi nuk provon se asgjë nuk mund t’i ndalojë gratë në një mision.

Në kast përfshihen gjithashtu Çun Lajçi, Aurita Agushi, Kumrije Hoxha, Adriana Matoshi dhe Kaona Sylejmani, Valire Zeneli. Prodhuesit janë Yll Uka, Valon Bajgora dhe Agon Uka.

Continue Reading

Kulturë

Yllka Gashi e lumtur për suksesin e filmit “Zgjoi”, thotë se për të punuan gati një dekadë

Published

on

Aktorja kosovare Yllka Gashi, ka thënë se tre çmimet e fituara të filmit “Zgjoi” në festivalin më të madh të filmit në Amerikë “Sundance”, janë një sukses i jashtëzakonshëm për Kosovën.

Ajo për herë të parë pas këtyre çmimeve ka folur në Orën e Pasdites në Klan Kosova, duke deklaruar se ky film ka dhjetë vjet që është duke u punuar.

“Në kohë reale e kam marrë lajmin kur Blerta Basholli e ka fituar çmimin për regjinë më të mirë. Ky ka qenë një lajm shumë i mirë dhe fenomenal. Për ne ishte një gzëim dhe shok që kemi arritur ta marrim atë shpërblim. Ndërsa, të nesërmen e kam kuptuar që i kemi fituar edhe dy çmimet tjera. Më mori pak kohë derisa e absorbova atë lajm, atë gëzim”.

“Këto çmime nuk është se kanë rëndësi personalisht vetëm për neve që jemi pjesë e tij. Ky film ka peshë për kinematografinë tonë, për kulturën dhe për Kosovën si shtet. Me aq sa kam informacione, unë nuk e di sa janë të sigurta, por në këtë festival nuk ka ndodhu asnjëherë t’i fitojë tre çmime ndonjë film i rajonit apo edhe i Evropës. Ky është një sukses i jashtëzakonshëm, jam tepër e lumtur dhe jam krenare që jam pjesë e këtij sukses”.

Gashi ka theksuar se regjisorja e filmit Blerta Basholli nga viti i 2011 është duke punuar dhe e ka shkruar filmin “Zgjoi”.

“Unë pjesë e këtij filmi kam qenë nga viti 2011, prej kur Blerta kishte filluar të punonte për të. Gati një dekadë është kur është filluar të shkruhet dhe punohet për këtë film. Unë 10 vjet kam pritur për të luajtur në rolin e Fahrije Hoti, e cila është një gruar që të mahnit me energjinë e saj dhe forcën stoike të cilën e karakterizon atë grua”.

“Për historinë dhe përjetimet e kësaj grua, unë them se duhet një serial me dhjetë sezona dhe nga 20 episode brenda. Është shumë e vështirë të përmbledhjet krejt ajo çka ka përjetuar kjo zonjë. Fahrija është një heroinë, ajo është simbol i gruar se mençur dhe punëtore dhe ajo nuk dorëzohet para asnjë sfide”.

Aktorja kërkon nga institucionet dhe politikanët në Kosovë që të mos falënderojnë kur ka suksese të tilla në kinematografi, por të punojnë sa më shumë që vendi të vendoset në hartë me gjëra të tilla.

“Mos falënderoni, veproni konkretisht nëse doni me vendos Kosovën në hartë për të mirë. Duhet të rritet buxheti si në kinematografi edhe në Kulturë. Duhet të merren seriozisht me kërkesat e artistëve dhe nevojat që i kanë”, ka thënë Gashi.

Continue Reading

Kulturë

Novela e ndaluar e Tolstoit që nxiti revolucion seksual në Rusi

Published

on

By

Nga fundi i jetës, prind i 13 fëmijëve, shkrimtari pësoi një shndërrim shpirtëror: rishikoi qëndrimin ndaj martesës dhe marrëdhënieve midis burrave dhe grave në përgjithësi.

Në novelën që shkakoit skandal: “Sonata Kreutzer”, Tolstoi propozon të hiqej dorë plotësisht nga dashuria fizike! Libri pati një ndikim jashtëzakonisht të madh tek rinia, në fund të shekullit të 19-të. Disa e konsideruan novelën e Tolstoit: “Sonata Kreutzer”, si punën e tij më të mirë, të tjerët, përkundrazi, i hodhën poshtë pikëpamjet e Tolstoit, ndërsa Teodor Ruzvelt shkoi deri atje, sa e quajti një “zvetënues të moralit seksual”. Përse krijoi një bujë të atillë në publik, kjo novelë e shkurtër? Dhe çfarë përçon në të, Tolstoi?

Vrarë nga xhelozia

Protagonisti, Vasili Pozdnishev, historinë e jetës ia tregon një bashkudhëtari treni. Ai vrau bashkëshorten, kur, teksa kthehet nga një udhëtim në orët e vona, e gjen të shoqen duke luajtur muzikë me një burrë tjetër. Gjykata vendosi që vrasja ishte provokuar nga tradhtia bashkëshortore dhe e liroi, kështu që Pozdnishevi u lejua të shëtiste i lirë. Pas episodit të tmerrshëm, Pozdnishevi pësoi një rilindje shpirtërore, me pretendimin se tashmë e kuptonte gjendjen e ligë të shoqërisë: “Unë nuk e vrava gruan atëherë, por shumë më herët. Ashtu siç po vrasin tani, gjithkush, gjithsecilin…”. Libri nuk e qartëson nëse e shoqja e Pozdnishevit ishte e pabesë, apo jo: Tolstoi është shumë më i shqetësuar për ndjenjat, sesa për veprimet. Në epigrafin e “Sonata Kreutzer”, autori citon nga Ungjilli: “Unë po ju them, se të gjithë që shikojnë një grua me epshin për ta pasur, në zemër ka kryer tradhti bashkëshortore me të”.  “Tolstoi ishte i bindur se fatkeqësia që i ngjau familjes së personazheve të tij buronte nga shthurja seksuale paramartesore, që i mësoi të shpresonin nga jeta familjare, para së gjithash, kënaqësinë e dëshirës trupore. Zhgënjimi e çon Pozdnishevin të urrejë të shoqen dhe të ndihet xheloz i çmendur”, – shkruan Andrei Zorin në librin: “Jeta e Lev Tolstoit. Përvoja e leximit”.

Rrethi vicioz

Duke diskutuar edukimin seksual të djemve dhe vajzave, Pozdnishevi vëren me hidhërim, sesa me ç’moral të korruptuar është shoqëria në modë. 

Në rrethin shoqëror konsiderohej normale, madje e shëndetshme që burrat “të kënaqen në shthurje” para martesës. “Më kujtohet që befas ndjeva një trishtim kaq të thellë, saqë doja të qaja, të qaja për humbjen njëherë e përgjithmonë të pafajësisë sime, të marrëdhënieve me gratë. Po, marrëdhëniet e mia me gratë ishin mbyllur njëherë e mirë”. Vlen të përmendet se ky episod është autobiografik: Tolstoi kishte përvojë shumë të ngjashme, duke e përshkruar edhe në ditarët.

Në të njëjtën kohë, gratë privoheshin nga “e drejta” për të pasur marrëdhënie seksuale para martesës. Sidoqoftë, sipas Pozdnishevit,  gratë e sapomartuara nuk janë më të mira se prostitutat. Qëllimi i vetëm i hobeve të tyre, qoftë shthurje apo muzikë, ishte të bënte përshtypje tek burri i ardhshëm. Sa u përket veshjeve të grave, Pozdnishevi rendit një varg të gjatë, duke thënë se miliona njerëz punojnë në fabrika vetëm për të kënaqur tekat e grave, duke krijuar veshje që mund të tërheqin hëpërhë një anëtar të seksit të kundërt. Madje, ai e konsideron të tmerrshëm faktin që gratë ua marrin mendjen burrave me sensualitetin e tyre. “Sapo ajo e posedon me mënyrat e saj, fillon të abuzojë dhe fiton një epërsi të tmerrshme”.

Tolstoi i zhgënjyer nga institucioni i martesës

Për mendimet e guximshme në lidhje me martesën dhe për zhvlerësimin e vlerave të familjes, “Sonata Kreutzer” u censurua menjëherë pas botimit. Për më tepër, në SHBA, po ashtu u ndalua shtypi i gazetave që botuan novelën e përkthyer. Sidoqoftë, ishte grishja e frutit të ndaluar që e bëri librin tepër të popullarizuar. Tashmë Tolstoi ishte bërë i famshëm ndërkombëtar, por me “Sonata Kreutzer”, ai bëri për vete imagjinatën e gjithë shoqërisë së arsimuar dhe veçanërisht të rinjve. Novela kalonte nga një person tek tjetri në fshehtësi, në kopje të shkruara me dorë. Pozdnishevi përshkruan sesi ra në dashuri me gruan e tij të ardhshme, mirëpo shumë shpejt atë e pa vetëm si një bashkim në një udhëtim të këndshëm me varkë dhe për fustanin tërheqës që kishte veshur. Pas martesës, pason një muaj “i poshtër” mjalti, që nuk qe tjetër veçse vesi i ligjëruar. Më pas, burri nuk ia ka idenë se ç’person është bashkëshortja dhe habitet kur sheh zemërim, apo cilësi të tjera tek ajo. Pasojnë grindje dhe keqkuptime, ndaj e vetmja gjë që mund t’i pajtojë është lindja e fëmijës. Pikërisht në lindjen dhe rritjen e fëmijëve e sheh Pozdnishevi (njëlloj si Tolstoi), qëllimin e gruas. Kur mëson se pas lindjes së fëmijës së pestë, mjekët e këshillojnë gruan të mos bëjë më fëmijë, Pozdnishev e sheh këtë si shkelje të ligjit të natyrës. Për më tepër, sipas Tolstoit, një grua që nuk mund të krijojë, por vijon të bëjë seks me burrin, madje përdor kontraceptivë, është krejtësisht e pamoralshme. Këtë çështje shkrimtari e kishte për zemër, pasi edhe gruaja e tij u këshillua të mos lindte më, mirëpo ai kundërshtoi që ajo të merrte “masa” për të shmangur shtatzëninë. […] Pozdnishevi mendon, se mënyra më e mirë është abstenimi i seksit, mirëpo bashkudhëtari dhe dëgjuesi i historisë së jetës e pyet: Po atëherë, si do t’i vejë filli racës njerëzore? Unë pajtohem me budistët, se jeta njerëzore nuk ka qëllim dhe se gjithsesi një ditë do të mbarojë, njëlloj si raca njerëzore, si rrjedhojë nuk shoh ndonjë dëm nëse mbaron kur të gjithëve do t’u duhet të jetojnë moralisht. “Tolstoi padyshim që e hodhi poshtë kuptimin pozitiv të vetë martesës, duke e konsideruar si bashkimi i një burri dhe një gruaje shenjtëruar nga tradita e krishterë”, – shkruan studiuesi i Tolstoit, Pavel Basinsky.

Interpretimi i grave të emancipuara

Në vitet 1890, “Sonata Kreutzer” u bë objekt diskutimi. Basinsky, shkruan: “Ishte një nga çmenduritë kryesore të dekadës”. Fundi i shekullit të 19-të ishte epoka e përparimit galopant të emancipimit të grave, kësisoj nuk është për t’u habitur që lexuesit femra panë një tjetër problem etik në histori: përse një femër duhet të mbetet e virgjër para martesës, ndërsa një burrë ka të drejtë të fitojë përvojë paraprake seksuale, madje inkurajohet nga vetë shoqëria për ta bërë këtë?

Pasi doli novela e Tolstoit, çështja e moralit seksual filloi të diskutohej edhe në shtyp. Yelizaveta Dyakonova, një nga feministet e para ruse, shkroi në revista, duke shprehur indinjatën, se çdo burrë “do ta konsideronte turp për veten” të martohej me një grua që kishte marrëdhënie me burra të tjerë para tij, ndërsa ai vetë e konsideron normale të ketë përvoja seksuale para martese. “Dhe është kudo njëlloj, kudo! Si në Rusi, ashtu edhe jashtë Rusisë! O Zot, Zot i Madh!” – shkruante Dyakonova.

Nëse novela e Tolstoit e nxiti Dyakonovan, të kërkonte që burrat të ruajnë pafajësinë para martesës njëlloj si gratë, kjo i nxiti gratë e tjera të kuptojnë padrejtësinë e situatës së tyre dhe të kërkojnë lirinë. /konica

Continue Reading

Trending